Category Archives: w

Ank em Maat

Firavun Akhenaton kurduğu Aton dininin temel düsturu olan söz : Hakikat, doğruluk ve adalet içinde yaşa.

Share Button

El Amarna

Tel el-Amarna. Nil Nehri kıyısında kurulmuş, firavunlar dönemine ait eski yerleşim yerlerinden biridir. Bu kentte Akhenaton dönemine ait harabeler bulunur. IV. Amenhotep (Akhenaton), tektanrıcılık üstüne kurulan bir din olan Aton dinini ülke içinde resmi din haline getirince, Teb şehrinden başkenti Tel-el-Amarna’ya taşıdılar. Ulaşımı zor olan bu şehre yalnızca nehir yoluyla ulaşılabiliniyordu. Akhenaton ölünce Aton kültü de öldü; dolayısıyla şehir terk edildi ve yüzyıllar boyunca kenti derin bir sessizlik kapladı.

Günümüzde bu şehir harabeden ibarettir. Tapınakları, dikilitaşları, yapı kalıntılarını görmek hala mümkündür. İngiliz ve Alman arkeologlar burada birçok kez kazı yapmışlardır. Krallık arşivlerinde 300’e yakın diplomatik yazışmalar bulunmuştur. Bunlar Amarna Mektuplarıdır. Bu kil tabletlerden oluşan mektuplar Mısırlılar ile Akadların diplomatik yazışmalarıdır.

Bu kentte heykel sanatıyla uğraşan Tutankhamon’un birçok taslak çalışmaları ve tamamlanmamış portreleri bulunmaktadır ve en önemlisi bugün Berlin’de bir müzede bulunan Kraliçe Nefertiti’nin kireçtaşından yapılmış çok renkli büstü de bu şehirde bulunmuştur.

Share Button

Kusti

Zerdüştilerin taktığı bir kemer. Kemer-besten, yani kemeri bağlamak ya da bele takmak, işe hazır olmak deyimini ifade eder. Kusti’nin bele takılması, kemer takan Zerdüşti’nin tanrıya hizmete hazır olduğunu sembolize eder.

Bir Zerdüşti, kemeri beline takılı olarak üstlerinin önünde ayakta duruyorsa, bu onun üstlerinin emirlerine itaat etmek üzere hazır olduğunu gösterir. Yani kemer, tanrıya itaati sembolize eder.

Share Button

Dahma

Sessizlik Kulesi. Zerdüştlük inancına göre ölülerin vahşi hayvanlar tarafından yenmesi için üzerine bırakıldığı yüksek kuleler. Zerdüştlük inancında hava ve toprak değerlidir; toprağı kirletmemek için ölü gömülmez, havayı kirletmemek için yakılmaz.

Share Button

Masada Kalesi

İsrail’in güneyinde Necef Çölü’nde yer alır. Romalılara teslim olmak istemeyen Masada’daki 960 Yahudi intihar etmiştir. İnanca göre, sarp tepelere kurulu masada kalesi içerisinde gizlenen Yahudiler, kurtuluş ümitlerinin tükendiği anda, aralarından silah kullanmayı bilen 10 kişiyi, kendilerini öldürmeleri için görevlendirirler. Kural gereği bu 10 kişi, diğer 950 kişiyi öldürdükten sonra, birbirlerini de öldürerek kimse hayatta kalmaksızın toplu intihar gerçekleştirilecektir. Toplu intihardan sadece 2 kadın ve 5 çocuk hayatta kalmıştır. Hikâyenin tarihsel arkaplanında da, hayatta kalan bu kişilerin aktarımları rol oynamıştır. Dünden bugüne, Yahudi direnişinin imgelerinden biri olan olaydan, Talmud’da bahsedilmez.

Rivayete göre matematik ve fizikte kullanılan J sayısı konsepti, adını toplu intiharda kimin kimi öldüreceği konusunda kura çekilirken en sona kalan Jospehus’tan almıştır.

Share Button

3 tür fikir

Washington Üniversitesi antropoloji profesörü Pascal Boyer insanların üç tür fikri – normal fikirler, çok farklı fikirler ve kategorilerin karıştırılmasına dayalı fikirler – nasıl anımsadığını sınamıştır: Örneğin, “dört ayaklı masa”, “çikolatadan yapılmış masa” ve “insanlar odadan çıktığında üzülen masa”.

Cansız bir nesne ile bir insan hissinin karışımından oluşan sonuncu fikir en iyi anımsanan fikir olmuştur. Boyer’in kuramı şudur: İnsan beyninin yapısından ötürü bu fikirler aşırı derecede “dikkat çekicidir” ve bundan dolayı bir kuşaktan ötekine aktarılması olasılığı daha yüksektir.

Share Button

Yoni

Vajina, rahim anlamına gelen bir Tantra kavramıdır ve fallus anlamına gelen lingamın tamamlayıcısıdır. Kutsal geçit, köken veya kutsal mabed anlamında da kullanılır. Bugün Neotantra’larda da kullanılmaktadır. Sözcük, bunların dışında hepsi cinsellikle ilgili çıkarımları olan birçok anlama gelir: Kaynak, köken, dinlenme yeri, depo, hazne, giriş yeri, sığınak, barınak, yuva vb.

Lingam ve Yoni benzeri şekiller çok açık olmamakla ve sadece taşlaşmış şekilde de olsa İndus Vadisi Uygarlığı’nda (Harappa, Mohenco-daro) görülür. Buna karşılık daha sonraki dönemlerdeki Hindu geleneklerine ve sembol/ifade biçimlerine bir devamlılık ile kalmış olduğu düşüncesi oldukça tartışmalıdır.

Lingam ve Yoni sembolleri bütün Hindistan’da, Nepal’de ve Hinduizm’in etkisinin göründüğü Güneydoğu Asya’da yaygındır.

Yoni, lingamın üzerine akıtılarak sunulan (Su, Hindistancevizi sütü, Eritilmiş yağ) sıvıların atıklarının toplanması içi kullanılan bir tür toplama kabıdır. Eski madetlerde bu atık sıvılar bır delik aracılığıyla mabet duvarından dışarı atılırlardı.

Vedik döneme ait birçok metinde yoni sözcüğü kullanılır. Hint felsefesinde yoni hayatın kaynağıdır. Aynı zamanda bütün evreni hareket ettiren yaratıcı güçler olan Şakti ve Devi’nin bir soyut sunumu biçiminde de anlaşılır. Vedalar ve Bhagavat Gita’ya göre yoni, bir yaşam formu ve bir türdür. İnsan türü (ya da manusha yoni), toplam 84 lakh (84,00,000) (84 milyona karşılık geliyor) yoni türünden sadece biridir. İnsan halini almadan önce birçok yoniden geçilir (örneğin böcek, balık, eşek vb. yonilerinden)

Share Button

Bat Mitsva

Yahudilikte kız çocuklarının rüşt aldığını ilan etmek amacıyla yapılan törendir. Gerçekleştirilme zamanı siklusa (12-13 yaş) paraleldir.

Bat Mitsva kelimesi kız çocuğu anlamına gelen bat  ve kural, kanun anlamına gelen mitzvah  kelimelerinden türemiştir.

Share Button

Bar Mitsva

Erkeklerin 13 yaşına geldiğinde Yahudilerin görevlerini üstlenebilecek kadar büyüdüklerini gösteren bir tören yapılır. Bu tören kız çocukları için 12 yaşında yapılır ve buna Bat Mitsva denir. Bu tören çocuğun ergenlik çağına denk gelir.

Bar Mitsva olacak çocuk sinagogda Tevrat’ın bir parçasını ayine katılan dinleyicilere okur. Bazen Tevrat’ı okumak yerine Şabat törenlerinde Aftara duasını okumakta aynı işlevi görür. Ortodoks Yahudiliğinde kız çocuklarının sinagogda Tevrat’ı okumaları yasak olduğu için Bat Mitsva törenlerinde Tevrat’ı okumaları yerine vaaz vermeleri tercih edilir.

Bar Mitsva çağına kadar çocuğun dinî sorumluluğu anne ve babasındayken bu yaştan sonra dinî sorumluluk çocuğa geçer.

Share Button

Minyan

Musevilik’de bir dini törenin icra edilebilmesi için, Bar Mitsva törenini yapmış, yani 13 yaşını doldurmuş ve bir gün almış en az 10 Musevi erkeğe ihtiyaç vardır.

Bu özellikleri taşıyan en az 10 kişilik cemaate minyan adı verilir.

Minyan’ın olmadığı durumlarda dini törendeki bazı dualar okunamaz, Tevrat çıkartılamaz ve bazı törenler gerçekleştirilemez.

Share Button